Өткен ғасырда АҚШ-та бір қоғамдық ұйым мектеп оқушыларының арасында тәжірибе сынағын өткізеді. Сынаққа бірнеше мектепте оқитын ондаған бала тартылады. Балаларға мынадай ұсыныс айтылады: 1 – саған күніне 1 доллардан 10 күн бойы ақша береміз; 2 – саған 10 күннен кейін бірден 20 доллар береміз. Қызығы сол, балалардың 90 пайызы күн сайын бір доллар алып отыруды қалапты. Ал он пайызы ештеңе алмастан, он күн күтіп, бірден 20 долларға ие болуды таңдайды. Арада 15 жыл өткенде әлгі қоғамдық ұйым сынақтан өткен балалардың тағдырын анықтайды. Күн сайын бір доллар алған балалардың бәрі өмірден орындарын таба алмай, біреулері жұмыссыз, енді біреулері болар-болмас ақшаға жалданып жұмыс істеп жүреді. Ал он күн күтіп, 20 доллар алуды қалаған балалардың бәрі жақсы мамандық алып, жалақысы жоғары қызметке тұрады, ал біреулері өз бизнестерін ашып, бақуаттылыққа жетеді.

Шегіртке мен құмырсқа

Орыстың атақты ақыны Крыловтың «Шегіртке мен құмырсқа» деген мысал өлеңі бар. Ала жаздай ән салып, сауық құрған шегіртке қыс келгенде жаны қысылып қайда барарын білмей сасады. Жаздай тынбай еңбек етіп, қысқы азығын жинаған құмырсқаға келіп, көмектес деп сұрайды шегіртке. Құмырсқаның оған жауабы мынадай болады: «Ала жаздай ән салсаң, селкілде де билей бер».

АҚШ-тың қоғамдық ұйымы өткізген сынақтан және Крыловтың мысалынан мына жайды түйінеуге болады: қазіргі күні адамдардың 90 пайызы ертеңгі болашақтарын ойламай, тек бүгінгі күннің өлшемімен өмір сүреді. Сондықтан, олар ала жаздай ән салып, уақытын текке өткізген шегіртке сияқты бастарына қиындық түскенде оған дайындығы жоқ, қиналып біреуден қарыз сұрайды, не банктерден тиімсіз шартпен несие алады. Осылайша ондайлар кедейліктің қамытынан өле өлгенше құтылмай, қиындықта өмір кешеді.

Толығырақ »

Мәңгілік ұғымы қайдан шықты және ол шын мәнінде нені білдіреді? Мына қағидатқа назар аударып қараңыз: егер мәңгілік деген ұғым бар екен, онда мәңгіліктің де болғаны ғой. Яғни, мәңгілік ұғымы ойдан шығарыла салған жоқ, оған негіз болған бір арқау бар. Дегенмен де, егер ақыл таразысына салып қарар болсақ, өзіміз өмір сүріп жатқан материалистік дүниеде мәңгілік ештеңенің жоқ екенін бағамдаймыз. Сонда мәңгілік ұғымы қайдан шықты?

Мәңгілік деген ұзақ мерзім бе?

Біз өмір кешіп жатқан материалистік дүниеде ең алдымен, уақыт өлшемі бар. Барлық жанды-жансыз заттарға тікелей ықпалын тигізетін қуат – уақыт. Уақыттан жеңілмейтін ештеңе жоқ. Қазақ «өзекті жанға бір өлім» дейді. Яғни, уақыты келгенде кез-келген пенде ажалдың ащы дәмін татады. Өлмейтін ешкім жоқ. Ал өлім тек адамға ғана қатысты емес, жан-жануарлар, аң-құстар, өсімдіктер, тіпті өзен-көлдер мен теңіздер, таулар, оны айтасыз Күн, Ай, Жер сияқты планеталар мен жұлдыздар – бәрі уақыты келгенде өшіп жоғалады.

Қазіргі адамзат баласының тарихы ары кеткенде 5-7 мың жылдықпен ғана шектеледі. Ең алғашқы адамзат мәдениеті мен мемлекеті орныққан қос өзен жағалауы, Таяу Шығыс елдері тарихынан осыны көруге болады. Ең ежелгі мемлекеттер саналатын грек, қытай, үнді мемлекеттері өз тарихын 2-3 мың жылдықтан алады.

Толығырақ »

Өлімге қатысты адамзат баласында атам заманнан бері бір-біріне қарама-қайшы екі түрлі пікір қатар өмір сүріп келе жатыр. Осыдан екі жарым мың жыл бұрын ғұмыр кешкен Сократ, Аристотель, Платон сияқты грек ойшылдары да өлімге қатысты бітіспейтін қарама-қайшы екі лагерге бөлініп, пікірталасқа түсіпті. Сол кезден қалған жазба деректер осыны дәлелдейді.

Әуелі идея болды, материя содан кейін жаратылды деген түсінікті жақтаған Платон өлімнен кейінгі өмірге, яғни мәңгілік жанға сенсе, материяны әуелгі деп қабылдаған Аристотель мен оның жақтастары өлімнен кейінгі өмірді де, жанның мәңгілік екендігін де теріске шығаруға тырысты. Пәлсапашы ғалымдардың арасындағы бұл тартыс әлі күнге дейін жалғасып келеді.

Орта ғасырлық томаға тұйықтықты жойып, адамзатты мидай араластырып жіберген капиталистік қоғам тұсында материалистік түсінік толықтай жеңіске жетіп, негізгі үстем идеяға айналды. Жаратқанға сену, дінге мойынсұну өткен ғасырда артта қалушылық, надандық деп саналғандығы белгілі. Керісінше, құдайсыздықты, атеистік түсінікті санасына сіңіргендер көкірек көзі ашық, қазіргі заманның төл перзенті болып есептелгендігі шындық.

Толығырақ »

Бүгінгі материалистік ғылым әйел мен ер адамның айырмашылығын тек биологиялық өлшемде ғана қарастырып, психологиялық, рухани өлшемдері жайына онша көп мән бермейді. Әйел мен ер адамның бір шаңырақтың астында бақытты өмір кешуі үшін психологиялық, рухани ерекшеліктерін де ескеру қажет. Сонда ғана біз адам деп аталатын тіршілік иесі туралы толыққанды ақпарат аламыз.

Ажырасушылық неге көбейіп барады?

Ақмола облыстық әділет департаментінің деректеріне қарағанда соңғы жылдары ажырасушылар саны үйленгендердің 50 пайызынан асып жығылған. Яғни, әрбір жүз отбасының жартсынан астамы ажырасып жатыр деген сөз. Тағы бір қынжыларлығы, ажырасушылар қатары жыл санап көбейіп және жасарып барады екен.

Кеше ғана дүрілдетіп той жасап отау құрған жастар араға жыл салмай жатып бірін-бірі көрместей болып ажырасып жатуының себебі неде? Шынын айтқанда, бұл қазір адамдардың жеке басы мәселесі емес, мемлекеттік маңызы бар мәселе болып отыр. Өйткені, мемлекет дегеніміздің өзі отбасылардан тұрады. Ал отбасы берекесі болмаса, мемлекеттің де іргесі бүтін болмайтыны анық.

Толығырақ »

3 миллиардтан астам клетакадан тұратын адам миының күрделілігі сонша, тіпті оны суреттеп айтып беру мүмкін емес. Қос жұдырықтың үлкендігіндей ғана адам миы ең күрделі және ең қуатты компьютер десе болады. Ми адамның барлық ағзасының қызметін реттеп, бақылап және басқарып отырады. Мидың араласуынсыз бір де бір қызмет атқарылмайды. Сондықтан, мидың қалыпты және белсенді жұмысын қамтамасыз ету – өмірлік маңызы зор мәселе.

Жүйкенің жұқаруы – мидың шаршауының белгісі

Сырт қарағанда бәрі жақсы сияқты сезінетін кейбір адамдардың сіркесі су көтермей, үнемі жүйкелері жұқарып жүретінін қай-қайсымыз да өмірден көрген шығармыз. Бай-бақуатты, дені сау, қолында билігі, жақсы отбасы бар адамдардың ешнәрсеге көңілі толмай сәл бірдеңе болса айқайлап ұрысса жөнелуге дайын жүретіні – бұл мидың шаршауынан туындаған проблема екендігі анық.

Миды қалай тынықтыруға болады? – енді осы мәселеге тереңірек тоқтала кетейік. Миды екі түрлі жолмен тфынықтыруға болады.  1-сі: табиғи ұйқы арқылы, 2-сі: арнайы иогалық жаттығулар арқылы. Мидың басқа ағзалармен байланысын толық үзіп, жүз пайыз

Толығырақ »

Ертегілерде айтылатын «қой үстінде бозторғай жұмыртқалаған» алтын ғасыр болған ба? Қазақта «жел болмаса, шөптің басы қимылдамайды» деген нақыл сөз бар. Яғни, бір нәрсе жайлы түсінік бар екен, онда оның өмірде де болғаны. Жалғыз қазақ халқында емес, әлемнің көптеген халықтарының аңыздарында  барша адам молшылықта өмір кешкен қайғы-мұңсыз алтын ғасыр туралы аңыз әңгімелер бар. Мұндай аңыз әңгімелердің аспаннан түсе салмағаны анық.

Алтын ғасыр қашан болған?

Аңыз әңгімелерде айтылатын ерте заманда болған алтын ғасыр туралы бүгінгі ғылым ештеңе айтпайды. Материалистік түсінікке негізделген қазіргі ғылымның пайымында, саналы адамның пайда болғанына жүз мың жылдай ғана уақыт өткен. Маймылдан жаралған адам ақырындап дамып, бүгінгі ғылыми жетістіктерге қол жеткізіп отыр.

Дегенмен де, әлемнің әр түкпірінен қазіргі ғылыми түсінікті теріске шығаратын археологиялық деректер көптеп табылуда. Оны ғылым қанша жасырмақ болғанымен, уақыт өткен сайын, ондайлардың саны көбейіп, жасыру мүмкін болмай барады. Мәселен, ұзындығы 20-30 метрлік алып адамдардың қаңқасы. Алып адамдардың сыртқы кейпі қазіргі адамнан еш аумайды. Миллиондаған жылдар бұрын өмір кешкен сондай алып адамдар туралы не білеміз? Ештеңе де.

Толығырақ »

Қазір адамдардың өмірін смартфонсыз елестету қиын болып кетті. Адамдар, оның ішінде жастар қолдары сәл қалт ете қалса-ақ смартфондарын қарап, түрлі ақпараттарды оқып немесе музыка тыңдап жатады. Бүгінгі пенделердің смартфонға байланғаны соншалық, тіпті көшеде жүріп келе жатып та құлаққап киіп, смартфоннан музыка немесе басқа жаңалықтар тыңдайды. Осылайша, ақпарат ғасыры аталған өзіміз өмір сүріп жатқан заманның адамдары смартфонға байланып, онсыз өмір сүре алмайтындай дәрежеге жетіп қалғандай.

Байлану адамды құрдымға құлатады

Кез-келген сезім нысанына байлану – адамды соған тәуелді қылып, оның өмірін өзгертеді, әлгі сезім нысанынан айрылып қалар ма екенмін деген үреймен күн кешуге мәжбүрлейді. Адамның қол-аяғын байлап тәуелділікке салатын сезім нысандары айналамызда жетіп артылады: ол – сматрфон, арақ-шарап, есірткі, зина жасау, темекі тарту, ақша, байлық, мансап, ақырсында бауыр еті балаларыңыз – осылардың бәрі адамның ақыл-санасын баурап, байлап-матап тастайтын сезім нысандары.

Сезім нысандары алғашында адамға көтеріңкі көңіл күй сыйлап, рахат сезіміне бөлейді. Осындай тәтті сезімді қайта-қайта татқысы келетін пенде ақырындап сезім нысанына байлана береді де,

Толығырақ »

Ойға алған ісі алға жылжып, еңбекте де, өмірде де жақсы нәтижелерге жетіп жүретін адамдар бар және керісінше, түрлі қиындықтар мен ауыртпалықтардан көз аша алмай, ісі алға баспай, үнемі сәтсіздіктер мен бақытсыздықтарға ұшырап жүретін пенделер де бар. Бірінші топтағыларды біз «табысты адамдар» дейміз, ал екінші топтағы жандарды қырсық шалған, жолы ашылмайтын, сәтсіздік соңынан қалмайтын адамдар деп жатамыз. Сіз осы топтың қайссындасыз? Егер алғашқы топта болсаңыз, онда мақаланы әрі қарай оқымай-ақ қойсаңыз болады. Өйткені, бұл мақала екінші топтағы жандарға арнап жазылған.

Өмір жолыңыз айқын және ашық болуы керек

Табысты адам болу үшін ең бірінші қажеттілік: өмір жолыңыз ашық және айқын болы шарт. Бұны қалай түсінуге болады? Сіз айналаңызға ақыл тоқтата байыппен барлап қарап көріңіз, адамдардың көбінің бар өмірлерін күнделікті өмір ағысымен өткізіп жатқанын бағамдайсыз. Олардың қатарында өзіңіз де барсыз.

Енді осы жайға кеңірек тоқтала кетейік. Сіз күнде сағат қоңырауымен оянып, жуынып-шайынып, таңғы тамағыңызды ішіп алып жұмысқа аттанасыз. Жұмысыңызды да үйреншікті әдетпен еш ойсыз, мақсатсыз атқарып, кеш болған соң үйіңізге ораласыз. Содан кешкі асыңызды ішкен соң біраз теледидар қарап, немесе отбасында әңгіме-дүкен құрып, түн ортасына таман ұйқыға жатасыз. Осындай бірсарынды өмір үздіксіз қаталанып отырады. Ал енді осылайша өмір ағысымен аға беру қандай нәтижеге жеткізбек? Кездейсоқ бақ қонса,

Толығырақ »

Айналасындағы жандармен әрдайым жылы қатынаста болатын жұмсақ мінезді адамдар болады, сондай-ақ, үнемі қабағы қарс жабылып, сәл нәрсе үшін айналасындағылармен ұрысса жөнелуге әзір тұратын ызақор жаман мінезді пенделер де бар. Мінездің жақсы, не жаман болмағына әсер ететін факторлар көп, ең негізгілері ретінде  тауабітті бойына қалыптасқан мінезі, айнала қоршаған ортаның әсері, өмір жолында кездесетін түрлі қиындықтар мен кедергілер, т.б. атауға болады.

Жаман мінез жарға жығады

Мінезі жаман адамның өмірде бақытты болуы мүмкін емес, өйткені ондай пендені мына фәнидің игілігі саналатын – байлық, мансап, атақ сияқты жетістіктердің ешқайссы да шынайы қуанышқа бөлей алмайды. Ондайлар өмірдің жағымды жағын емес, тек көлеңке жағын ғана көріп, өз жетістіктеріне тәубе етуге құлықсыз болады, керісінше, қолы жетпеген игілік туралы ойлап, бұл әрдайым оның көңіл күйін бұзып жатады.  

Қызғаншақтық, ашушаңдық, ұрысқақтық, сараңдық, нәпсіқұмарлық, атаққұмарлық, мансапқорлық, дүниеқұмарлық сияқты жаман қасиеттер бойына жинақталған адам шынайы бақыт пен қуанышты сезіне алмайтыны бір басқа, айналасындағы жандармен үнемі жаман қатынаста болып, өз өмірін қиындатып алады. Үнемі басқалардың жетістігіне күйініп, басынан бір ауыз сөз асырмай ұрыссы жөнелетін мұндай пенделер әдетте стресс, депрессия деп аталатын бүгінде кең таралып кеткен жүйке ауруларына жиі шалдығады.

Толығырақ »

Кеңес әскерінің арасында жиі айтылатын мынадай нақылға айналып кеткен сөз бар: «генерал болмаймын деген солдат, солдат емес». Бұның мәні: мансап баспалдағымен биікке ұмтылмаған жауынгерден ештеңе шықпайды дегенге саяды. Жалпы кеңес заманында бұл қағидат тек әскерге ғана қатысты емес, барлық сала бойынша айнымас ережеге айналып кеткен болатын.

Санасын мансапқорлық улаған адамның өмірі тамұққа айналады

Төрт түлік малға байланған ежелгі қазақ қоғамында мансапқорлық деген дерт қарапайым халық арасында мүлдем болмайтын. Ол дерт тек төре әулетінен шыққан хан тағына ұмтылушы ақсүйектерге ғана тән еді. Қарапайым көпшілік мансап дегеннен аулақ  қаперсіз жайлы тұрмыс кешті. Ал ақсүйектер болса хан тағына таласып, бірін бірі аяқтан шалып, тіпті өлтіріп, қырықпышақ болып қырқысып жатты.

Ілияс Есенберлиннің «Көшпенділер» және «Алтын Орда» трилогияларын оқитын болсаңыз, тақ үшін баласы әкесін, бауыры аға-інісін, әкесі баласын өлтірген жағдайлар өте көп болған. Әсіресе, Алтын Орда мемлекеті дәуірінің соңғы кезінде хандар тұрақтамай, қырқыс мүлдем шиеленісіп кетеді.

Толығырақ »
Яндекс.Метрика