Архив рубрики ‘Өмір-өзен’

Әлемнің көптеген елдері короновирус дертінің таралуына жол бермеу мақсатында төтенше жағдай енгізіп, шекараларын жауып алды. Өндіріс орындары, дүкендер, басқа да қызмет көсрететін мекемелер жұмыстарын тоқтатты. Адамдар үйлеріне қамалып, тек  дүкеннен азық-түлік  әкелу үшін ғана шығатын болды. Бұрын-соңды болмаған барша әлемді қамтыған бұл оқиға туралы қазір кереғар екі түрлі пікір бар. Біреулер шынымен де жұқпалы дерт бар, одан сақтанудың жалғыз жолы оқшаулану десе, екіншілері бәрі алаяқтық жоба, әлдекімдер адамзат баласына қарсы арамза пиғылдарын жүзеге асырып жатыр дейді.

Билл Геитстің мәлімдемесі

Ютуб сервисінде 2015 жылы Батыстың алпауыт байларынан құралған клуб мүшелері алдында сөйлеген Геитстің әңгімесі  жарияланды. Гейтс үлкен экрандағы слайд арқылы жиналғандарға әлденені түсіндіріп жатыр. Оның айтуынша, әлем үшін ең үлкен қатер – ядролық соғыс емес, вирус екен.

Гейтс мамандардың көмегімен жаңа вирус жасап жатқандығын, ол адамның миындағы Жаратқанға деген сенім мен үмітін жоятындығын және адамзат баласының санын қажетті мөлшерге дейін түсіріп, реттейтіндігін баяндайды. Оның айтуынша, жер шарындағы барша халықтың 2 пайызы – Құдайға қатты сенетін пірадарлар екен. Адамзаттың өркендеуіне кедергі келтіріп отырған да

(далее…)

Интернетте бүкіл әлемді билегісі келетін жасырын алпауыттар тобы бар екен, олар осы мақсаттарын жүзеге асыру үшін саясаткерлерді, ақпарат құралдары өкілдерін  сатып алып, өз мүдделеріне қызмет еткізеді екен деген алыпқашты әңгімелер айтылып жүр. Қазір барша әлемді қамтыған короновирус дертін ұйымдастырған да, сол арқылы өз биліктерін орнатқысы келіп жүргендер де, сол ат төбеліндей алпауыттар көрінеді деген ақпараттар  бар. Бұл қаншалықты шындыққа жанасымды? Осы мәселеге қолдағы бар деректер мен қисынға сүйеніп талдау жасап көрелік.

Тойымды білмейтін пенделер

Ескендір Зұлқарнайын туралы ел арасында айтылып жүрген мынадай аңыз әңгіме бар. Жарты әлемді жаулап алған Ескендір патша бір қаланы келіп қоршайды. Бірақ бекінісі мықты қала қанша шабуылдаса да еш алдырмайды. Содан күндердің бір күні қала қорғанынан лақтырылған теріге оралған зат түседі. Бұл не деп ашып қараса, алақандай ғана сүйек екен.

(далее…)

Бүгінгі материалистік ғылым әйел мен ер адамның айырмашылығын тек биологиялық өлшемде ғана қарастырып, психологиялық, рухани өлшемдері жайына онша көп мән бермейді. Әйел мен ер адамның бір шаңырақтың астында бақытты өмір кешуі үшін психологиялық, рухани ерекшеліктерін де ескеру қажет. Сонда ғана біз адам деп аталатын тіршілік иесі туралы толыққанды ақпарат аламыз.

Ажырасушылық неге көбейіп барады?

Ақмола облыстық әділет департаментінің деректеріне қарағанда соңғы жылдары ажырасушылар саны үйленгендердің 50 пайызынан асып жығылған. Яғни, әрбір жүз отбасының жартсынан астамы ажырасып жатыр деген сөз. Тағы бір қынжыларлығы, ажырасушылар қатары жыл санап көбейіп және жасарып барады екен.

Кеше ғана дүрілдетіп той жасап отау құрған жастар араға жыл салмай жатып бірін-бірі көрместей болып ажырасып жатуының себебі неде? Шынын айтқанда, бұл қазір адамдардың жеке басы мәселесі емес, мемлекеттік маңызы бар мәселе болып отыр. Өйткені, мемлекет дегеніміздің өзі отбасылардан тұрады. Ал отбасы берекесі болмаса, мемлекеттің де іргесі бүтін болмайтыны анық.

(далее…)

Кеңес әскерінің арасында жиі айтылатын мынадай нақылға айналып кеткен сөз бар: «генерал болмаймын деген солдат, солдат емес». Бұның мәні: мансап баспалдағымен биікке ұмтылмаған жауынгерден ештеңе шықпайды дегенге саяды. Жалпы кеңес заманында бұл қағидат тек әскерге ғана қатысты емес, барлық сала бойынша айнымас ережеге айналып кеткен болатын.

Санасын мансапқорлық улаған адамның өмірі тамұққа айналады

Төрт түлік малға байланған ежелгі қазақ қоғамында мансапқорлық деген дерт қарапайым халық арасында мүлдем болмайтын. Ол дерт тек төре әулетінен шыққан хан тағына ұмтылушы ақсүйектерге ғана тән еді. Қарапайым көпшілік мансап дегеннен аулақ  қаперсіз жайлы тұрмыс кешті. Ал ақсүйектер болса хан тағына таласып, бірін бірі аяқтан шалып, тіпті өлтіріп, қырықпышақ болып қырқысып жатты.

Ілияс Есенберлиннің «Көшпенділер» және «Алтын Орда» трилогияларын оқитын болсаңыз, тақ үшін баласы әкесін, бауыры аға-інісін, әкесі баласын өлтірген жағдайлар өте көп болған. Әсіресе, Алтын Орда мемлекеті дәуірінің соңғы кезінде хандар тұрақтамай, қырқыс мүлдем шиеленісіп кетеді.

(далее…)

Қытайдан келген қазақтар айтыпты деген «Қытайда жүруші едім қымыз ішіп, сәбетке неге келдім, артым қышып, бұл жақта ішкиім алсаң да жу дейді екен, жумасаң қытайдан келген қу дейді екен» деген өлеңі болушы еді. Сол сәбет заманында сыныққа сылтау табылса болды жу деп, жиналып арақ ішу сән болатын. Ал қазір қазақ үшін ашылып-шашылып ақша шығарып той-томалақ жасау сәнге айналды.

Көңілдік – жаңа дәстүр ме

Бір танысым таяуда «демалыс күні көңілдікке шақырып жатыр, шаруаларым болып тұр, бармасам ұят-ау» дегенді айтты. Көңілдік деген не, деп сұрадым. Сөйтсем, ол қайтыс болған адамды еске алуға арналған бір шара екен. Қазақта ертеден келе жатқан адам қайтыс болған соң өткізетін – үші, жетісі, қырқы, жүзі, жылы деген дәстүрлер бар. Ал көңілдік деген солардың ешқайссына жатпайтын су жаңа дәстүр екен.

Қайтыс болған жақынын есіне алу үшін бір жылдан соң ба, екі, не үш жылдан кейін бе, қалаған уақытында, қалаған күні көңілдік өткізуге болады екен. Оған жиналғандар ет жеп, шәй ішеді, молда дұға бағыштайды. Бұндай шара әрине, үйде емес, дәмхана, мейрамханада өтеді, ондаған, жүздеген адам шақырылады. Яғни, қып-қызыл шығын.

(далее…)

Шынын айту керек, біз қазақ несие алсақ та, той жасаудан өзгелерді шаңымызға да ілестірмейтін халықпыз. Қазір не көп, той көп. Бесік тойдан бастап, үйлену тойларына дейін жасап жатамыз. Оның өзі мәнді, мағыналы өтсе жөн еді. Кей кездері асабалардың арасында арзан әзілдерді, мағынасыз, тіпті адамның өміріне қауіпті ойындарды өткізу әдетке айналып бара жатқанына ызам келеді. Осы сөзімді асабалар құлаққағыс етсін деген ниетпен қолыма қалам алып отырмын.

          Сондай келеңсіз жайтқа бір емес, бірнеше тойда куә болдым.Ондай асабалардың атын атап, түсін түстемей-ақ қояйын. Дегенмен, ұлтымыздың жанашыр азаматшасы, ұлағатты ұстаз ретінде кейбір кемшін тұстарға өз пікірімді айту парызым деп білемін. Дана халқымыз «Мін түзелмей, сын түзелмейді» деп тегін айтпаған. Қазіргі заманда тойға барсақ, кәдімгідей рухани жүдеп келеміз. Даңғырлаған әуен өз алдына, асабалардың мағынасыз ойындары қазақтың той өткізу салтының қадірін тіпті қашырғандай.

 

(далее…)

Үйімізде бір басқосу бола қалса, ақсақалдар отырған дастархан басында отырып алып, солардың әңгімесін тыңдайтынмын. Соны білетін көкем  ретін тауып сондай басқосуларды көбірек жасауға тырысатын. Кейде, тіпті әңгімесін қатты қызығып тыңдайтын Ізет әкемді арнайы шақырып алатын. Ол кісінің әйелі қайтыс болған. Содан әкеңді шәйға шақыр дейді. Мен қуанып барып шақырып келемін. Шәй үстінде ол нешетүрлі әңгіменің тиегін ағытады. Өтірікті шындай етіп жымын білдірмей айтатын. Танымайтын адамдар онысына кәдімгідей сеніп қалады. Және Ізет әкеміздің әңгімелері өте күлдіргі болып келеді.

Мысалы, адайлардың арасына қонаққа барған әңгімесі былай өрбиді. Ізекеңнің бір туысының қызы адайларға тұрмысқа шығады. Содан құдалыққа бармай ма. «Дастархан басында әңгімелесіп отырмыз, -дейді Ізет әкем. –Содан бір кезде үлкен астауға салынған ет келді. Етті дастарханға ортаға қоюы мұң екен, алдында байыппен әңгіме айтып отырған ақсақалы, қарасақалы бар адайлар жапа-тармағай астаудағы етке бассалсын. Әп-сәтте таласып-тармасып етті талап әкетті. Мен өзімше алыстан келген қонақпын, ет туралады, сосын жылы-жұмсағын маған береді деп отырғанмын ғой. Астауда түк қалған жоқ. Бәрі аштан келгендей туралмаған етті асығып-үсігіп жеп жатыр.

(далее…)

Адамның эмоциясы, яғни көңіл күйі – бұл жәй психологиялық ахуал емес, ол ең алдымен – қуат. Эмоция – бұл өте күшті және қатерлі қуат. Жақсы, жағымды эмоция адамдарға үлкен игілік әкелсе, теріс, жағымсыз эмоция айналасындағыларға зор зардабын тигізеді. Сондықтан да, эмоция қуатын дұрыс пайдаланып, оны қатерлі деңгейге жеткізбей алдын ала залалсыздандырудың маңызы зор.

Теріс эмоция көбейіп келеді

Қазір әлемнің көптеген елдерінде, соның ішінде біздің елімізде де теріс залалды эмоция көлемі еселеп артып келеді. Оған адамдардың тұрмыс жағдайының нашарлауы, қоғамдағы әділетсіздіктер, қылмыстың көбеюі, алаяқтық, яғни жалғандықтың белең алуы сияқты жайлар себеп болуда.

Қазір әлеуметтік желілерге кіріп бір сағат отырсаңыз, халықтың көңіл күйін бес саусақтай біліп шығасыз. Бұрын саясатты ауыздарына алмайтын жандар қазір үкімет, президент, парламент туралы, елді жайлаған жемқорлық пен кедейшілік жайында үзбей жазып, бір-бірімен қызылкеңірдек болып дауласып жатады.

(далее…)


Қазақ әкені асқар тауға балап жатады. Шындығында, әке арқа сүйер асқар тауың. Балалық шақта, одан кейінгі жастық күндерімде еш уайымсыз тірлік кешуіме сол асқар тау – әкенің ықпалы көп болса керек. Қандай қиын сәтте де қол ұшын беріп, көмектесетін, далаға тастамайтын жанашыр қамқоршыңның болғанын біліп, сезіп жүру – адамның қорқынышсыз, уайымсыз  өмір сүруіне жағдай жасайды екен. Шынында да, менің сенімді асқар тауым – әкем болды. Бүгінде сонау алыста қалған өткен күндерге ой жіберіп қарасам, бар өмірін тер төгіп еңбек етумен өткізген, бастауыш сыныптық қана білімі бар сол бір қарапайым жанның мен үшін асқар таудай биік тұлға болғандығын сезіне түсемін. Ол өзінің сөзімен, ісімен әрдайым біздерге үлгі болып, осылай өмір сүру қажет дегенді санаға сіңіретін. Сол әкеден қалған ұлағат жүрегімде әлі күнге дейін сақталып, өмірімнің ажырамас бөлігіне айналды.

(далее…)

«Жаңа жылды қалай қарсы алсаң, жылды солай шығарып саласың» деген түсінік бар халық арасында. Жаңа жыл кешінде арақ-шарап ішіп, шала мас болып, бір-біріне өтірік көл-көсір тілек айтып қарсы алатындар келешектен не үміт күте алады? Яғни,  жаңа жылды той-думанмен қарсы алғандар жыл бойына той-тойлап, уақыттарын босқа өткізбек.

Жақсы тілек жақсы-ау, бірақ…

Иә, жаңа жыл кешінде жұрттар бір-бірлеріне жақсы тілек айтып, құттықтап жатады. Бір қарағанда бәрі де жақсы сияқты. Жақын адамдарыңа жақсы тілек тілеудің несі жаман? Бірақ, тілек деген егер ол нақты іспен, әрекетпен жалғасын таппаса, бос сөз, яки дыбыстардың қосындысы ғана болып қалады. Ұлы Абайдың «тауға да бардым, күнде айқай салдым, одан да шықты жаңғырық» дегеніндей, жаңа жыл кешінде шарап ішіп шала мас болып отырып, ағыл-тегіл айтылған тілектер сол жаңғырық сияқты бос дыбыс болып қалады.

Әлемге танымал Напалеон Хилдің «Ақылменен ақша тап» бестселлерінде жаңа жылды қалай қарсы алған дұрыстығы айтылады. Напалеон Хилдің айтуынша, жыл айырығында тұрғанда өткен жылы атқарылған  істеріңе шолу жасап, ойыңа алған жоспарларың қаншалықты орындалғандығын бағамдау қажет.

(далее…)

Яндекс.Метрика