АҚИҚАТ

Бір жыныс өкілдерінің бір-біріне ынтығуы ерте заманнан келе жатқан құбылыс.  Рас, ертеде бұндай ауытқушылықтар сирек кездесетін, ал соңғы кезде, әсіресе Батыс елдерінде ол қатты белең алып кетті. Батыс елдерінде, тіпті екі еркектің шіркеуге барып некесін қиғызу оқиғалары көбейген. Азшылықтың құқын қамтамасыз ету деген желеумен бұл елдерде гей аталатын еркектердің, лесбиан аталатын әйелдердің бір-бірімен жақындығын насихаттау, заң шеңберінде құқықтар беру кең таралған. Соның нәтижесінде жыл өткен сайын бір жыныс өкілдерінің арасындағы некеге тұру оқиғалары көбейіп барады.

Егер осы мәселенің астарына тереңірек үңіліп, ақыл таразысына салып қарасаңыз, мына жайды бағамдауға болады: бір жыныс өкілдері арасындағы жақындықты дәстүрлі діндердің бәрі айыптайды, оған қоса, жалпы қоғам бұны арсыздық деп танып, оған жол бермеу қажет деп санайды. Осындай көзқараспен бір мезлгілде оған қарама-қайшы екінші түрлі көзқарас өмір сүріп жатыр, ол — бір жыныс өкілдерінің жақындығын қалыпты жағдай деп санап, ондай адамдардың құқығын қорғау, оларға өз қалауларынша өмір сүруге заң шеңберінде барлық жағдайларды жасау керек деп түсінетін адамдар да бар. Өкініштісі, бұндай жандардың саны уақыт өткен сайын көбейіп келеді, ал Батыс елдерінде ЛГБТ аталатын бір жыныс өкілдерінің құқын қорғауға арналған заңдар толыққанды жұмыс жасауда.

Ақыл таразысына сала, өз өміріңіз бен өзгелердің тірлігін салыстыра талдап байқар болсаңыз, адам өмірінің астарында тылсым мән бар екенін ұғынуға болады. Ол қандай мән? Енді соған кеңірек тоқталайық.

Жалпылама сипатта баяндар болсақ, барша адамдардың өмірі ұлтына, нәсіліне, дініне қарамастан былайша өрбитінін бағамдар едік. Дүниеге келген сәби өсіп  ержете бастаған шақта мектепке барып, білім алады. Мектеп бітірген соң колледжге немесе жоғарғы оқу орнына түсіп, білімін жалғастырады. Мектеп бітірген соң оқымай, бірден жұмыс істеуге баратындар да бар.

Колледж, университетті бітіріп, мамандық алған жас енді үйленіп, отау құрады және еңбекке араласып отбасылық өмірдің ащысы мен тұщысын татады. Балалары ержетіп, отбастарын құрған кезде егде жасқа жеткен адам белсенді еңбектен қол үзіп, пенсияға шығады. Одан әрі қарттыққа жетіп, Жаратқанның берген жасын жасап, ақырсында дүниеден өтеді. Адамдардың өмір жолын жалпы алғанда осылай беп баяндауға болады. Әрине, әр адамның өмірінде өзіне тән ерекшеліктер болады, дегенмен де, жалпылама алғанда барша адамның өмір жолы осы сценарии бойынша өрбиді.

Бһагавад Гитада адамдардың өз міндеттерін орындамауының салдарынан  рухани азғындыққа ұшырап, дүниеге тексіз ұрпақ әкелетіні айтылады. Веда ілімінде адамдардың Жаратқан белгілеп берген міндеттерін мүлтіксіз орындауы — дхарма деп аталады. Дхарма ұғымы — дінге қарағанда әлдеқайда кең және ұлттық салт-дәстүрлермен астасып кеткен. Үлкенді сыйлау, неке тазалығын сақтау, өтірік, өсек, ұрлық сияқты жаман әдеттерден аулақ болу — бәрі дхарма саналады. Дхарманы сақтаған адам діни шарттарға да, ұлттық салт-дәстүр мен қағидаларға да қайшы әрекет жасамайды.

Веда өркениетінде дүниеге жақсы өнегелі ұрпақ әкелу үшін жасалатын Самскара аталатын шарт бар. Ерлі-зайыптылар отбасы құрған соң бірге біраз уақыт Самскара шарты бойынша ораза ұстап, тамақ ішуді шектейді, ұрыс-керіс сияқты жаман әдеттерден аулақ болады. Сырт қарағанда бұл шарт мұсылмандардың ораза айында ұстайтын ауыз бекітуіне ұқсайды. Ораза кезінде аузын бекіткен мұсылман күнұзақ ішіп-жеуден тиылып, оған қоса ешкіммей ұрыспай, жаман әрекеттер жасамай, ақыл-ой, эмоциялық жағынан да тазаруға күш салады.

Ақыл таразысына сала, өз өміріңіз бен өзгелердің тірлігін салыстыра талдап байқар болсаңыз, адам өмірінің астарында тылсым мән бар екенін ұғынуға болады. Ол қандай мән? Енді соған кеңірек тоқталайық.

Жалпылама сипатта баяндар болсақ, барша адамдардың өмірі ұлтына, нәсіліне, дініне қарамастан былайша өрбитінін бағамдар едік. Дүниеге келген сәби өсіп  ержете бастаған шақта мектепке барып, білім алады. Мектеп бітірген соң колледжге немесе жоғарғы оқу орнына түсіп, білімін жалғастырады. Мектеп бітірген соң оқымай, бірден жұмыс істеуге баратындар да бар.

Колледж, университетті бітіріп, мамандық алған жас енді үйленіп, отау құрады және еңбекке араласып отбасылық өмірдің ащысы мен тұщысын татады. Балалары ержетіп, отбастарын құрған кезде егде жасқа жеткен адам белсенді еңбектен қол үзіп, пенсияға шығады. Одан әрі қарттыққа жетіп, Жаратқанның берген жасын жасап, ақырсында дүниеден өтеді. Адамдардың өмір жолын жалпы алғанда осылай беп баяндауға болады. Әрине, әр адамның өмірінде өзіне тән ерекшеліктер болады, дегенмен де, жалпылама алғанда барша адамның өмір жолы осы сценарии бойынша өрбиді.

Қазір әлем елдерінің назары Ирандағы оқиғаларға ауған. Халық наразылығы елдің барлық аумақтарында өтіп жатыр. Иран астанасы Тегеранда жарты млн-нан астам адам наразылық шеруіне шыққан. Уақыт өткен сайын  жағдай шиеленісіп, бейбіт шеру қарулы  төңкеріске ұласу қаупі күшеюде. Ресми емес ақпарат көздерінің хабарлауынша, 30-дан астам мешіт өртелген.

1978-79 жылдардағы монархиялық Иран мемлекетінде болған революцияның нәтижесінде билікке аятолла Хомеини келген еді.  1979 жылы өткізілген референдум нәтижесінде  Иран ислам республикасы құрылды. Сөйтіп, елдегі билік түгелдей дінбасыларының қолына өтті. Әлемдегі  мұнай өнімдері қоры бойынша бай елдердің бірі саналатын Иран толықтай діни мемлекетке айналды. Шах Пехлеви Риза АҚШ-қа барып паналады.

Ислам дінінің тарата айтар болсақ 40 парызы, яғни орындауға тиісті міндеті бар екен. Солардың бірі – ілім-білім, оның ішінде дін ілімін үйрену. Дін ілімін үйренбеген адам мұсылмандық парыздарын қанша тырысып орындағанымен, уақыт өте келе  санскрит тілінде апарадха деп аталатын дінді қорлауға ұшыратады. Ал дінді қорлау діни шарттар мен парыздарды ұқыпты орындағанға қарамастан, имандылықтан айырып, күнәға батырады, ақырсында діннен бездіреді.

Пайғамбардың хадистерінде біліммен жасалған тағат ибадаттың білімсіз жасалған ибадаттан мың есе артық екені айтылған. Неге мың есе артық? Мысалы, намазды алып қарайық. Білімсіз адам да дәретін алып, жайнамазға тұрып, жүзін құбылаға қарата намазын оқиды, білімді адам да дәл солай жасайды. Соған қарамастан, неге білімсіз адам уақыт өте келе иманынан ажырап, намаз оқып жүріп жүрегі бітеліп, құрдымға құлайды?

Қасиетті Құранда күн мен түннің, жаз бен қыстың ауысуында зерделі адам үшін Алланың белгілері бар деп айтылған. Өкінішке орай, адамдардың бәрі бірдей зерделі емес, сондықтан да көзге көрініп тұрған Жаратқанның белгілерін түсіне де, сезіне де алмайды. Әр адамға Алланың өлшеп берген өмірі бар, ол да зер салып ақыл көзімен қараған пендеге анық  байқалып тұрады. Бірақ та, көкірек көздерін надандық шелі басқан пенделер осы көзге көрініп тұрған белгіні де байқамайды.

Әдебиетте «алтын уақыт» деп уақытқа алтынды қосақтап айтатын дәстүр бар. Шындығында уақыт алтын сияқты, тіпті одан да бағалы игілік. Өйткені, уақытты сіз алтынға да сатып ала алмайсыз. Осындай аса бағалы игілікті бірақ та, адамдар еш қадірлемей, оны босқа ысырап етеді. Қараңызшы, таңертеңнен кешке дейін телефонға үңіліп, әлеуметтік желілердегі өсек-аяңды тыңдап, әйтпесе ойын ойнап, болмаса сериалдар қарайтындар бар. Олар өздеріне көк тиын пайда әкелмейтін сондай ұсақ-түйектерге алтын уақыттарын ысырап қылып жатыр. Ал сол адамдар ертең ажал жақындағанда өмірді бір сәт те ұзарта алмай, уақытын босқа кетіргеніне іштей өкінетін болады.  

Ислам дінінің тарата айтар болсақ 40 парызы, яғни орындауға тиісті міндеті бар екен. Солардың бірі – ілім-білім, оның ішінде дін ілімін үйрену. Дін ілімін үйренбеген адам мұсылмандық парыздарын қанша тырысып орындағанымен, уақыт өте келе  санскрит тілінде апарадха деп аталатын дінді қорлауға ұшыратады. Ал дінді қорлау діни шарттар мен парыздарды ұқыпты орындағанға қарамастан, имандылықтан айырып, күнәға батырады, ақырсында діннен бездіреді.

Пайғамбардың хадистерінде біліммен жасалған тағат ибадаттың білімсіз жасалған ибадаттан мың есе артық екені айтылған. Неге мың есе артық? Мысалы, намазды алып қарайық. Білімсіз адам да дәретін алып, жайнамазға тұрып, жүзін құбылаға қарата намазын оқиды, білімді адам да дәл солай жасайды. Соған қарамастан, неге білімсіз адам уақыт өте келе иманынан ажырап, намаз оқып жүріп жүрегі бітеліп, құрдымға құлайды?

Атам заманнан адамдар табиғаттан тыс бір құдыретті күштің барлығын түйсініп, Құдайға табынып келген. Бүгінде адамзат ұстанатын 5 дәстүрлі діннің бәрінде Құдай бар және Оған құлшылық ету сол діндердің басты ұстанымы болып саналады. Дейтұрғанмен де, соның бәріне қарамастан адамдар Құдай туралы жарытып ештеңе білмейді. Өйткені аталмыш дәстүрлі діндерде Құдайға қатысты жалпылама айтылғанымен, Жаратқан туралы нақты мәліметтер жоқ. Содан болар, адамдардың Құдай жайындағы түсінігі мардымсыз, көпшілігі пенделердің қиялынан туған өзге түгілі өздері де онша сене қоймайтын аңыз әңгімелер түрінде болып келеді.

Христиан дінінде Құдай әке, Құдай ұл және Киелі рух деп бір Құдайды үшке бөлсе, иудей дінінде Мұса пайғамбар Синай тауында жүздескен Құдай көз шағылыстырар нұр түрінде көрінеді. Ал ислам дініндегілердің Жаратқан жайынадағы түсінігі  бейнесіз, тұрпатсыз, мекенсіз деген сияқты ақылға сиымсыз кейіпте бейнеленеді. Осылардың бәрін ақыл таразысына салар болсақ, Құдай туралы нақты бірдеңе деп айту қиынға түседі.

Бһагавад Гитада айтылған йаджнаға қатысты өлеңді еске түсіріп көрелік: «Барша тірі жанды Жаратушы Ие жаратылыс таңында құрбан шалумен бірге адамдар мен періштелерді жаратып, оларға «Осы йаджнаны (құрбанды) шала отырып бақытқа кенеліңдер, өйткені ол сендердің мұқтажсыз күн көріп, ақыр соңында азат болуларың үшін қажет нәрсенің бәрімен қамтамасыз етеді» деп бата берген».

Жаратылыс таңында, яғни барша тіршілікті жарата бастаған кезеңде Жаратқан тіршілік иелерімен бірге йаджнаны – құрбандықты қоса жаратқан екен. Не үшін бұлай жасалған? Оның астарында барша тіршілік иелері, мейлі ол адам, періште, тіпті жан-жануарлар болсын, йаджна – құрбандықсыз өмір сүре алмайтынын білдіретін ақиқаттың жатқандығын бағамдауға болады. Яғни, құрбандық тіршілік иелерінің өмірімен біте қайнасып кеткен секілді. Құрбандықты сіз қалайсыз ба, қаламайсыз ба, оған сенесіз бе, жоқ па, мойындайсыз ба, болмаса мойындамайсыз ба – соның бәріне қарамастан, йаджна өміріміздің басынан соңына дейін көлеңке сияқты үнемі еріп жүреді.