АҚИҚАТ

Өзіміз өмір кешіп жатқан өмір-мектебінің басты мәні неде? Жалпы білім беретін мектептің басты мақсаты — балаларға білім беру. Өмір-мектептің мақсаты да адамдардың рухани ілім-білім алып, дамуына жағдай жасау. Өкінішке орай, адамдардың басым көпшілігі өмір-мектептің мақсат-мәнін дұрыс ұғынбайды және соған орай өздерін рухани дамытуға мүлдем көңіл бөлмейді.

Нәтижеге жету үшін алдымен нақты мақсатты айқындап алып, соған жетуге қажетті әрекеттер жасау керек болады. Бұл жайды түсінбеген пенде ешқашан дұрыс нәтижеге жетпейді. Жалпы білім беретін мектептің бірінші сыныбында 35 бала оқыдық. Ал арада он жыл өткенде солардың 23-і ғана мектепті бітіріп шықтық. Қалғандары үлгірімі төмен болып орнында қалып қойды немесе сегізінші сыныптан шығып кетті. Ал сол орта мектепті бітірген 23 баланың 7-уі жоғары білім алды. Бұны енді талдау жасап қарасақ, мынадай қортындыға келуге болады: мектеп табалдырығын аттаған 35 баланың 7-уі  басты мақсат — ілім-білім алу міндетін толық орындады деуге болады, ал 16 бала өз міндеттерін орташа дәрежеде орындап онжылдықты бітіріп шықты, сегізінші сыныптан шығып кеткен 12 бала мектеп алдарына қойған орта білім алу міндетін орындай алмады.

Ғылыми тілмен салыстыра айтар болсақ, әйел мен еркек теріс және оң зарядтар сияқты. Яғни, минус және плюс зарядтар. Қарама-қарсы бұл зарядтар бірін-бірі тартады, ал екі бірдей заряд тоғысса, бірін-бірі кері тебеді. Физиканың заңы осындай. Дегенмен де, табиғат заңдарын мансұқ етпейтін екі аяқты адам атты пенделердің арасында бір зарядтылардың бірін-бірі тартатын жайлары да кездеседі. Ондайларды гомосексуалист немесе гей және лесбиан деп атайды.

Жаратылыс тану ғылымы әйел мен еркектің табиғаты жайында тек физиологиялық сипатын ғана қамтып, зерделейді. Шындығында, әйел мен еркектің табиғаты тәни, яғни физиологиялық сипатпен ғана шектелмейді. Бһагавад Гитада Құдай екі бөліктен: еркек және әйел бастауынан тұратыны айтылады. Еркек бастауының еншісіне барлық қуаттың 75 пайызы тисе, әйел бастауы 25 пайызын иеленеді. Екеуі қосылып, толымды бүтінді құрайды. Құдайдың мәңгі ажырамас бөлшегі болып саналатын саналы адамдар да екі бөліктен: әйел және ер бастауынан тұрады.

Бһагавад Гитада адамдардың өз міндеттерін орындамауының салдарынан  рухани азғындыққа ұшырап, дүниеге тексіз ұрпақ әкелетіні айтылады. Веда ілімінде адамдардың Жаратқан белгілеп берген міндеттерін мүлтіксіз орындауы — дхарма деп аталады. Дхарма ұғымы — дінге қарағанда әлдеқайда кең және ұлттық салт-дәстүрлермен астасып кеткен. Үлкенді сыйлау, неке тазалығын сақтау, өтірік, өсек, ұрлық сияқты жаман әдеттерден аулақ болу — бәрі дхарма саналады. Дхарманы сақтаған адам діни шарттарға да, ұлттық салт-дәстүр мен қағидаларға да қайшы әрекет жасамайды.

Веда өркениетінде дүниеге жақсы өнегелі ұрпақ әкелу үшін жасалатын Самскара аталатын шарт бар. Ерлі-зайыптылар отбасы құрған соң бірге біраз уақыт Самскара шарты бойынша ораза ұстап, тамақ ішуді шектейді, ұрыс-керіс сияқты жаман әдеттерден аулақ болады. Сырт қарағанда бұл шарт мұсылмандардың ораза айында ұстайтын ауыз бекітуіне ұқсайды. Ораза кезінде аузын бекіткен мұсылман күнұзақ ішіп-жеуден тиылып, оған қоса ешкіммей ұрыспай, жаман әрекеттер жасамай, ақыл-ой, эмоциялық жағынан да тазаруға күш салады.

Ұстазға қол тапсырып, рухани даму жолына түскен буддашыларда мынадай түсінік бар: рухани практикамен айналыса жүріп, белгілі бір деңгейге жеткенде адам айналасындағыларды өзгеріссіз шынайы қалпында көре бастайды. Өмірді өзгеріссіз шынайы қалпында көру деген не? Енді осы жайына  кеңірек тоқталайық.

Бһагавад Гитада адамдарды өзіне де, өзгелерге де залалын тигізетін теріс әрекеттер жасауға еріксіз мәжбүрлейтін күштің барлығы, ол күштің нәпсі  екендігі айтылады. Нәпсі дегеніміз, бұл жыныс жақындығына деген құштарлық қана емес, мансапқорлық, атаққұмарлық, дүниеқоңыздық, мақтаншақтық, арақ-шарапқа, есірткіге құмарлық — бәрі де нәпсі. Нәпсі адамға өзіне залал келтіретін жаман нәрселерді әдемі, тартымды етіп көрсетіп, соны жасауға еріксіз мәжбүрлейді.

Дәстүрлі діндердің бәрінде адамды осы ең қатерлі жауы — нәпсіден тыюға қатты көңіл бөлінеді. Ислам дінінің негізін салушы Мұхаммед пайғамбардың айтқан: “нәпсіге қарсы күрес қиямет қайымға дейін созылады” деген сөзі ислам дінінде нәпсіні тыюға қаншалықты назар аударылатынын аңғартады.

Бір жыныс өкілдерінің бір-біріне ынтығуы ерте заманнан келе жатқан құбылыс.  Рас, ертеде бұндай ауытқушылықтар сирек кездесетін, ал соңғы кезде, әсіресе Батыс елдерінде ол қатты белең алып кетті. Батыс елдерінде, тіпті екі еркектің шіркеуге барып некесін қиғызу оқиғалары көбейген. Азшылықтың құқын қамтамасыз ету деген желеумен бұл елдерде гей аталатын еркектердің, лесбиан аталатын әйелдердің бір-бірімен жақындығын насихаттау, заң шеңберінде құқықтар беру кең таралған. Соның нәтижесінде жыл өткен сайын бір жыныс өкілдерінің арасындағы некеге тұру оқиғалары көбейіп барады.

Егер осы мәселенің астарына тереңірек үңіліп, ақыл таразысына салып қарасаңыз, мына жайды бағамдауға болады: бір жыныс өкілдері арасындағы жақындықты дәстүрлі діндердің бәрі айыптайды, оған қоса, жалпы қоғам бұны арсыздық деп танып, оған жол бермеу қажет деп санайды. Осындай көзқараспен бір мезлгілде оған қарама-қайшы екінші түрлі көзқарас өмір сүріп жатыр, ол — бір жыныс өкілдерінің жақындығын қалыпты жағдай деп санап, ондай адамдардың құқығын қорғау, оларға өз қалауларынша өмір сүруге заң шеңберінде барлық жағдайларды жасау керек деп түсінетін адамдар да бар. Өкініштісі, бұндай жандардың саны уақыт өткен сайын көбейіп келеді, ал Батыс елдерінде ЛГБТ аталатын бір жыныс өкілдерінің құқын қорғауға арналған заңдар толыққанды жұмыс жасауда.

Ақыл таразысына сала, өз өміріңіз бен өзгелердің тірлігін салыстыра талдап байқар болсаңыз, адам өмірінің астарында тылсым мән бар екенін ұғынуға болады. Ол қандай мән? Енді соған кеңірек тоқталайық.

Жалпылама сипатта баяндар болсақ, барша адамдардың өмірі ұлтына, нәсіліне, дініне қарамастан былайша өрбитінін бағамдар едік. Дүниеге келген сәби өсіп  ержете бастаған шақта мектепке барып, білім алады. Мектеп бітірген соң колледжге немесе жоғарғы оқу орнына түсіп, білімін жалғастырады. Мектеп бітірген соң оқымай, бірден жұмыс істеуге баратындар да бар.

Колледж, университетті бітіріп, мамандық алған жас енді үйленіп, отау құрады және еңбекке араласып отбасылық өмірдің ащысы мен тұщысын татады. Балалары ержетіп, отбастарын құрған кезде егде жасқа жеткен адам белсенді еңбектен қол үзіп, пенсияға шығады. Одан әрі қарттыққа жетіп, Жаратқанның берген жасын жасап, ақырсында дүниеден өтеді. Адамдардың өмір жолын жалпы алғанда осылай беп баяндауға болады. Әрине, әр адамның өмірінде өзіне тән ерекшеліктер болады, дегенмен де, жалпылама алғанда барша адамның өмір жолы осы сценарии бойынша өрбиді.

Бһагавад Гитада адамдардың өз міндеттерін орындамауының салдарынан  рухани азғындыққа ұшырап, дүниеге тексіз ұрпақ әкелетіні айтылады. Веда ілімінде адамдардың Жаратқан белгілеп берген міндеттерін мүлтіксіз орындауы — дхарма деп аталады. Дхарма ұғымы — дінге қарағанда әлдеқайда кең және ұлттық салт-дәстүрлермен астасып кеткен. Үлкенді сыйлау, неке тазалығын сақтау, өтірік, өсек, ұрлық сияқты жаман әдеттерден аулақ болу — бәрі дхарма саналады. Дхарманы сақтаған адам діни шарттарға да, ұлттық салт-дәстүр мен қағидаларға да қайшы әрекет жасамайды.

Веда өркениетінде дүниеге жақсы өнегелі ұрпақ әкелу үшін жасалатын Самскара аталатын шарт бар. Ерлі-зайыптылар отбасы құрған соң бірге біраз уақыт Самскара шарты бойынша ораза ұстап, тамақ ішуді шектейді, ұрыс-керіс сияқты жаман әдеттерден аулақ болады. Сырт қарағанда бұл шарт мұсылмандардың ораза айында ұстайтын ауыз бекітуіне ұқсайды. Ораза кезінде аузын бекіткен мұсылман күнұзақ ішіп-жеуден тиылып, оған қоса ешкіммей ұрыспай, жаман әрекеттер жасамай, ақыл-ой, эмоциялық жағынан да тазаруға күш салады.

Ақыл таразысына сала, өз өміріңіз бен өзгелердің тірлігін салыстыра талдап байқар болсаңыз, адам өмірінің астарында тылсым мән бар екенін ұғынуға болады. Ол қандай мән? Енді соған кеңірек тоқталайық.

Жалпылама сипатта баяндар болсақ, барша адамдардың өмірі ұлтына, нәсіліне, дініне қарамастан былайша өрбитінін бағамдар едік. Дүниеге келген сәби өсіп  ержете бастаған шақта мектепке барып, білім алады. Мектеп бітірген соң колледжге немесе жоғарғы оқу орнына түсіп, білімін жалғастырады. Мектеп бітірген соң оқымай, бірден жұмыс істеуге баратындар да бар.

Колледж, университетті бітіріп, мамандық алған жас енді үйленіп, отау құрады және еңбекке араласып отбасылық өмірдің ащысы мен тұщысын татады. Балалары ержетіп, отбастарын құрған кезде егде жасқа жеткен адам белсенді еңбектен қол үзіп, пенсияға шығады. Одан әрі қарттыққа жетіп, Жаратқанның берген жасын жасап, ақырсында дүниеден өтеді. Адамдардың өмір жолын жалпы алғанда осылай беп баяндауға болады. Әрине, әр адамның өмірінде өзіне тән ерекшеліктер болады, дегенмен де, жалпылама алғанда барша адамның өмір жолы осы сценарии бойынша өрбиді.

Ислам дінінің тарата айтар болсақ 40 парызы, яғни орындауға тиісті міндеті бар екен. Солардың бірі – ілім-білім, оның ішінде дін ілімін үйрену. Дін ілімін үйренбеген адам мұсылмандық парыздарын қанша тырысып орындағанымен, уақыт өте келе  санскрит тілінде апарадха деп аталатын дінді қорлауға ұшыратады. Ал дінді қорлау діни шарттар мен парыздарды ұқыпты орындағанға қарамастан, имандылықтан айырып, күнәға батырады, ақырсында діннен бездіреді.

Пайғамбардың хадистерінде біліммен жасалған тағат ибадаттың білімсіз жасалған ибадаттан мың есе артық екені айтылған. Неге мың есе артық? Мысалы, намазды алып қарайық. Білімсіз адам да дәретін алып, жайнамазға тұрып, жүзін құбылаға қарата намазын оқиды, білімді адам да дәл солай жасайды. Соған қарамастан, неге білімсіз адам уақыт өте келе иманынан ажырап, намаз оқып жүріп жүрегі бітеліп, құрдымға құлайды?

Қасиетті Құранда күн мен түннің, жаз бен қыстың ауысуында зерделі адам үшін Алланың белгілері бар деп айтылған. Өкінішке орай, адамдардың бәрі бірдей зерделі емес, сондықтан да көзге көрініп тұрған Жаратқанның белгілерін түсіне де, сезіне де алмайды. Әр адамға Алланың өлшеп берген өмірі бар, ол да зер салып ақыл көзімен қараған пендеге анық  байқалып тұрады. Бірақ та, көкірек көздерін надандық шелі басқан пенделер осы көзге көрініп тұрған белгіні де байқамайды.

Әдебиетте «алтын уақыт» деп уақытқа алтынды қосақтап айтатын дәстүр бар. Шындығында уақыт алтын сияқты, тіпті одан да бағалы игілік. Өйткені, уақытты сіз алтынға да сатып ала алмайсыз. Осындай аса бағалы игілікті бірақ та, адамдар еш қадірлемей, оны босқа ысырап етеді. Қараңызшы, таңертеңнен кешке дейін телефонға үңіліп, әлеуметтік желілердегі өсек-аяңды тыңдап, әйтпесе ойын ойнап, болмаса сериалдар қарайтындар бар. Олар өздеріне көк тиын пайда әкелмейтін сондай ұсақ-түйектерге алтын уақыттарын ысырап қылып жатыр. Ал сол адамдар ертең ажал жақындағанда өмірді бір сәт те ұзарта алмай, уақытын босқа кетіргеніне іштей өкінетін болады.