АҚИҚАТ

Ислам дінінің тарата айтар болсақ 40 парызы, яғни орындауға тиісті міндеті бар екен. Солардың бірі – ілім-білім, оның ішінде дін ілімін үйрену. Дін ілімін үйренбеген адам мұсылмандық парыздарын қанша тырысып орындағанымен, уақыт өте келе  санскрит тілінде апарадха деп аталатын дінді қорлауға ұшыратады. Ал дінді қорлау діни шарттар мен парыздарды ұқыпты орындағанға қарамастан, имандылықтан айырып, күнәға батырады, ақырсында діннен бездіреді.

Пайғамбардың хадистерінде біліммен жасалған тағат ибадаттың білімсіз жасалған ибадаттан мың есе артық екені айтылған. Неге мың есе артық? Мысалы, намазды алып қарайық. Білімсіз адам да дәретін алып, жайнамазға тұрып, жүзін құбылаға қарата намазын оқиды, білімді адам да дәл солай жасайды. Соған қарамастан, неге білімсіз адам уақыт өте келе иманынан ажырап, намаз оқып жүріп жүрегі бітеліп, құрдымға құлайды?

Атам заманнан адамдар табиғаттан тыс бір құдыретті күштің барлығын түйсініп, Құдайға табынып келген. Бүгінде адамзат ұстанатын 5 дәстүрлі діннің бәрінде Құдай бар және Оған құлшылық ету сол діндердің басты ұстанымы болып саналады. Дейтұрғанмен де, соның бәріне қарамастан адамдар Құдай туралы жарытып ештеңе білмейді. Өйткені аталмыш дәстүрлі діндерде Құдайға қатысты жалпылама айтылғанымен, Жаратқан туралы нақты мәліметтер жоқ. Содан болар, адамдардың Құдай жайындағы түсінігі мардымсыз, көпшілігі пенделердің қиялынан туған өзге түгілі өздері де онша сене қоймайтын аңыз әңгімелер түрінде болып келеді.

Христиан дінінде Құдай әке, Құдай ұл және Киелі рух деп бір Құдайды үшке бөлсе, иудей дінінде Мұса пайғамбар Синай тауында жүздескен Құдай көз шағылыстырар нұр түрінде көрінеді. Ал ислам дініндегілердің Жаратқан жайынадағы түсінігі  бейнесіз, тұрпатсыз, мекенсіз деген сияқты ақылға сиымсыз кейіпте бейнеленеді. Осылардың бәрін ақыл таразысына салар болсақ, Құдай туралы нақты бірдеңе деп айту қиынға түседі.

Адамзат ұстанатын 5 дәстүрлі дін болса, олардың бәрінде болашақта адамзатқа ақиқат дін әкеліп, молшылық қоғам орнататын қайрымды құтқарушы туралы көріпкелдік болжамдар бар. Ислам дінін ұстанатын мұсылмандар діни шарттар бұрмаланып, діннің қадір-қасиеті қаша бастаған кезде келетін имам Махдиді күтуде. Мұсылмандардың ұғымынша, имам Махди ислам дінін қайта қалпына келтіріп, әлемдік ең беделді дінге айналдырады және мұсылман елдерінің басын қосып, үлкен халифат орнатады.

Христиан дінін ұстанушылар Иса мәсих көктен қайта түсіп,  мың жылдық Құдай патшалығын орнатады деп сенеді. Иудейлер Машиах деген пайғамбарды күтуде. Буддашылардың сенімінше, буддизм діні тоқырауға ұшыраған тұста келетін Будда Майтреи дінді қайта жаңғыртып, дамытады. Индуизм дінін ұстанушылар Кали юга дәуірінің соңында жер бетіне түсіп, құдайсыз дінсіз пенделерді түгел жойып, орнына жаңа нәсіл әкелетін және Алтын ғасыр – Сатья юганы орнықтыратын Калки аватарды келеді деп сенеді.

Біз үшін құпиясы мол шымылдық саналатын ажалдың арғы жағында пендені не күтіп тұр? Сол құпия шымылдықты ашып, арғы жағына ақыл-ой көзімен назар салып байқайық. Ол үшін көріпкел немесе бойында тылсым қасиеті бар ерекше жан болудың қажеті жоқ. Біз дәстүрлі діндердің түсініктері мен Қасиетті кітаптарында бұл туралы не айтылғанына және бұл мәселеге үлкен көңіл бөлетін буддашы ұстаздардың еңбектеріне, сондай-ақ осы саладағы бірлі-жарым шығармаларға назар аударып, онда жазылған ақпараттарды талдай отырып, құпия шымылдықтың арғы жағында не болатынын түсіндірмекпіз.

Ислам дінінің түсінігі бойынша, өлген адамның жанын ажал періштесі келіп алады. Мұсылманша жерлеу тәсілінде мүрдені лақат түрінде қазу қарастырылған. Яғни, көрдің төменгі жағынан бір бүйірден кісі сиярлық орын дайындалады. Мүрде сол лақатқа орналастырылып, көр топырақпен жабылады. Осылайша, мүрде топырақтың астында қалмай, бір бүйірдегі кішкене қуыста жатады.

Құдай көкте де, жерде де емес, әрбір пенденің жүрегінде. Адам өз жүрегін тазарта алса, толымды білім алып қана қоймай, Құдайды да көріп, Онымен етене байланыс орната алады. Сондай-ақ, біздің жүрегімізде біздің шынайы «Меніміз» — мәңгілік жан бар. Біз жүрегімізді  фәни қоқыстан тазартқан кезде жан-рух күн сияқты жарқырай шығып, санамыз нұрланады және сол сәт жан-рухтың 3 түрлі қасиеті ашылады, олар: санскрит тілінде САТ, ЧИТ және АНАНДА деп аталады. Сат – мәңгілік, чит – толымды білім, ананда – жан рахаты, яғни мәңгілік қуаныш пен бақыт. Адам өзінің жан екенін түйсінген кезінде жанның осы үш қасиеті ашылып, пенде үлкен әріппен жазылған нағыз толымды АДАМҒА айналады.

Адамзат өркениетінің дамуына үлкен үлес қосқан ежелгі Грекияда Афины мінәжатханасына кіре берісте «ӨЗІҢДІ ТАНЫ» деген жазу бар екен. Даналықтың ең биік шыңы – адамның ӨЗІН ТАНУЫ. Өзін тану деген – бұл жоғарыда айтылған адамның жүрегіндегі ПАРАМАТМА  кейпіндегі Құдайды, толымды ілімді, атма түріндегі жан-рухты тану. Өзін таныған адам – БАРША ӘЛЕМДІ ТАНЫП БІЛЕДІ. Өйткені, адам әлемнің кішкентай бөлшегі. Мысалы, теңіз суының құрамын анықтау үшін теңіз суын қотарып, түгел зерттеудің қажеті жоқ, бар болғаны бір тамшы суды алып лабороторияда зерттесе, теңіз суының құрамын соған қарап толық анықтауға болады. Сол сияқты, мына әлемнің кішкентай көшірмесі іспетті адам өзін танып, білген кезде, барша әлемді танып білетін болады.

Бһагавад Гитада Тәңірі Кришна барша тіршілік Өзінің мәңгі ажырамас бөлшегі екендігін және сапалық жағынан Өзімен тең екенін айтады. Інжілде Құдай адамдарды Өзіне ұқсатып жаратты деген аят бар. Яғни, теңіздің тамшысы сияқты, адамдар да Жаратқанның мәңгілік ажырамас бөлшектері және сапалық жағынан Құдаймен парапар, бірақ сандық өлшем жағынан Оның мәңгі бөлшегі болып қалады.

Өзінің сәулесі арқылы жылуы мен жарығын тарататын Күн сияқты ақыл да ой қуаты арқылы адамдарға өз ықпалын жүргізеді.  Ой жағалауға тынымсыз соғатын ешқашан тоқталмайтын теңіздің толқыны сияқты. Бір ой келсе, екіншісі кетіп жатады. Ой адамдар тамақтанып жатқанда, жүріп келе жатқанда, тіпті әңгімелесіп отырғанда да келіп-кетіп үнемі қозғалыста болады.

Міне, осылайша ешқашан тыным таппайтын ой қуаты адамды еріксіз ілестіріп, өз дегенімен жүргізеді. Адамдар өмірде ой қуатынан өте көп зардап шегеді. Жоғарыда тілге тиек еткен «Секрет» фильмінде ақыл-ойдың адам өміріне қаншалықты әсер ететіндігі нақты айтылған. Осы арада мысал ретінде ара мен шыбынды алуға болады. Сыртқы кейпі бір-біріне ұқсас осы екі жәндіктің өмірі екі бағытта өрбиді. Ара үнемі гүлді іздеп тауып, бал жинаса, шыбын қоқыс пен нәжісті іздеп, содан лас нәжісті жинайды. Адамдар да ара мен шыбын сияқты біреулері жақсылық жайында ойлап, өміріне жақсылық пен игілікті тартса, екіншілері тек жамандық пен кедейшілік, қиындықтар жайында ойлап, сондайды өміріне өздері тартып отырады.

Күн бізден миллиардтаған шақырым алыста орналасқан, бірақ соған қарамастан оны біз әрдайым көріп, сезіне аламыз. Біз  Күнді оның сәулесі арқылы сезінеміз. Күн алыста болса да, оның сәулесі мен жарығы, шуағы бізге жетіп тұр. Сол сияқты нәзік материалдық қуат болып табылатын ақылды, оның әсері мен ықпалын біз әрдайым сезінеміз. Бұл – ақылдың ажырамас бөлігі болып табылатын ой арқылы жүзеге асады.

Ой – материалдық қуат. Қазір ғалымдар ойды өлшейтін арнайы құрылғы да ойлап тапты. Егер салыстыра айтар болсақ, ой – бұл Күннің қашыққа таралатын сәулесі сияқты ақылдың адамға әсер ететін ажырамас қуаты. Ақыл қозғалмайтын барша материалдық әлемді қамтып тұрған нәзік қуат болса,  ой керісінше белсенді және үнемі қозғалыста болады. 

Ой үш түрлі деңгейде өтеді: өткен шақ, қазіргі шақ және болашақ. Үнемі белсенді болатын ой өткен шақ пен болашақтың арасында үздіксіз қозғалып, адамды түрлі қиырларға жетелейді. Бір ой келсе, бір ой кетіп жатады, үнемі қозғалыста болатын ой біздің санамызда әрдайым билеп алып, өзімізге мүлдем қатысы жоқ жайларға бастайды. Санамызды түгел билеп алған осы құбылысты өкініштісі сол, біздер жете білмейміз және оның табиғатына назар аудармаймыз. Ой деген өздігінен туып, жоғалып жататын, бізге онша қатысы жоқ нәрсе сияқты сезілгенмен, шындығында ойдың адам өміріне, оның тағдырына тигізер әсері өте зор.

Ведалық түсінікке сай ақыл – бұл барша тіршілікті құрайтын негізгі 8 материалдық элементтің бірі болып табылады. Веда ілімі бойынша  мына фәни әлемдегі барша тіршілік 8 табиғи элементтен  құралған. Олар:  көзге көрінетін фәни тұрпатты құрайтын 5 дөрекі элемент – жер, ауа, эфир, от және су; оған қоса көзге көрінбейтін 3 нәзік элемент – ақыл, зерде және жалған эго аталатын пракрити қуаты. Барша тіршілік иелерін осы 8 элементтің қоспасы десе болады.

Материалистік ғылымның түсінігі бойынша адам тәні ет пен сүйектен, қан және шырыштан тұратын химиялық элементтердің қоспасы. Ал ақылға материалист ғалымдар сол өлі химиялық элементтердің қоспасының эволюциялық жолмен даму арқылы қол жеткізген жетістігі деген түсінік береді. Қарапайымнан күрделіге қарай дамыған тіршілік иелерінің  ақырындап ми қызметі жетіліп, күрделене түседі де, соған орай ақыл аталған ми қызметінің жемісі туындайды. Ми қызметінің жемісі болып табылатын ақыл адамның табиғаттағы орны мен айналасындағы тіршілікпен байланысын, тіршілік үшін күрестегі қолданатын амал-тәсілдерін табуына ықпал етеді. Адамның қазіргі ғылыми-техникалық үдерістегі жеткен жетістіктерінің бәрін ғылым ұзақ жылғы ми қызметінің жемісі деп қабылдайды.

Материалистік ғылымның осы түсінігіне сай, адам өлгенде оның ақылының тұрағы болып келген ми қызметі тоқтап, ақыл батареясы таусылған лампа сияқты өшіп мәңгілікке жоғалады. Сонымен, адамның тәні де, ақыл-санасы да мәңгіге жойылып, жоқ болады. Өкініштісі сол, ғылымға имандай сенетін миллиондаған, тіпті миллиардтаған адамдар ақыл туралы дәл осы түсінікті бірден бір дұрыс көзқарас деп санайды.

Сіз қай жолды таңдап, рухани дамуға қол жеткіземіз десеңіз де, бұл мақсатқа жету үшін ең алдымен білім қажеттігін ескеруіңіз шарт. Білімсіз жасаған тағат ибадаттарыңыздың бәрі желге ұшып, сізге көк тиын пайда әкелмейді. Керісінше, ондай діни парыздарды орындау арқылы апарадха, яғни дінді қорлауға жол беріп, күнәға белшеңізден батасыз.

Кез келген фәни әрекетті жасау үшін білімнің қажеттігін ешкім теріске шығармайды. Мысалы, өзеннен өтетін көпір салу қажет болды делік. Ол көпірді оның құрылысынан хабары жоқ біреу салатын болса, құрылыс барысында қателіктерге бой алдырып, ертең құлап қалуы, тіпті апатқа ұшырап, адамдар жазым болуы мүмкін. Сондықтан көпір құрылысын салуға осы саланың білікті маманы тартылуы қажет. Сол сияқты дінде де білімсіз алға жылжу еш мүмкін емес.

Атақты ғалым Альберт Эйнштейн «Ғылымсыз дін – соқыр, дінсіз ғылым – ақсақ» деген екен. Ғылым мен дін біріккенде ғана нағыз білім келеді. Қазір өкініштісі сол, ғылым бір бөлек, дін бір бөлек. Бұдан ғылым да, дін де ұтып отырған жоқ, керісінше біреуі ақсақ, екіншісі соқырға айналып, мүгедек хал кешуде.

Ислам діні алғаш орныққан кезде ғылыммен бір болды және сол тұста ислам адамзат өркениетін дамытуға елеулі үлес қосқан көптеген ғалымдарды шығарды. Екінші ұстаз атанған Әбунәсір Әл Фарабидің ғылыми трактаттарында Аллаға сыйынушылық жиі кездеседі. Фараби мықты ғалым ғана емес, жүрегіне иман ұялаған мұсылман да болды. Өкінішке орай, кейін келе ислам діні ғылымнан бөлектеніп, соның нәтижесінде соқыр фанатизм үстемдік алды. Бүгінде мешіттерде айтылатын уағыздарды тыңдасаңыз, «Пайғамбарымыз былай деген екен, сахабалар бүйткен екен» деген ертегі, аңыз түрінде болып келеді. Бұдан үлгі-өнеге алуға болар, бірақ ол ешқандай да білім бермейді.

Бһагавад Гита кітабында Жаратқанның қуаты болып табылатын ақыл, оның табиғаты туралы жан-жақты айтылған. Өлі тәннен сезім, одан ақыл, ақылдан зерде жоғары, ал жан (рух) бәрінен жоғары, дейді Бһагавад Гита. Ақыл туралы буддизм дінінде де көп айтылып, оған ерекше көңіл бөлінеді. Бірақ ислам, христиан және иудейзм діндерінде ақыл жайында ештеңе айтылмайды. Ал қазіргі материалистік ғылым да адам өміріне үлкен ықпал ететін қуат – ақыл туралы ештеңе білмейді, бұл бағытта ешқандай зерттеу жұмыстары жүргізілмеген.

Ақыл дегеніміз не? Қарапайым халық арасындағы түсінікке назар аударсақ, ақыл – адамның айнала табиғатты, өмір сүрген ортаны, өз әрекетінің себебі мен нәтижесін, т.б. жайларды таразылап, адамға дұрыс бағыт-бағдарды анықтауға көмектесетін құбылыс ретінде айтылады. Шындығында, ақыл – бұл программа. Иә, кәдімгі компьютердің программасы сияқты. Бһагавад Гита мен Шримад Бһагаватам кітаптарында ақылдың қызметі мен адам өміріндегі орнына, табиғатына жан-жақты талдау жасалып, баяндалған.

Компьютерлік программаның міндеті компьютердің жұмысын қамтамасыз ету болса, ақыл адамның әрекетін қамтамасыз етеді. Ақыл адамды түрлі әрекетке құлшындырып, сондай әрекет жасауға ынталандырады. Бір сөзбен айтқанда, ақыл адам ғана емес, барша тіршілік иелерінің негізгі қозғаушы күші. Ақыл – бұл Жаратқанның қуаты, материалдық қуат.